Tükenmişliğin 6 İşareti
ABA Psikoloji Uzman Ekibi · 5 dakikalık okuma
Çocuğunuz masasının başında uzun saatler geçiriyor olabilir. Ödevlerini tamamlıyor, sınavlara hazırlanıyor, hatta eskisinden daha fazla çalışıyor olabilir. Buna rağmen notları düşüyor, öğrendiklerini hatırlamakta zorlanıyor veya sürekli “Yetişemiyorum” diyorsa sorun yalnızca çalışma yöntemi olmayabilir.
Bazen öğrenci çalışmayı bırakmaz; fakat zihinsel ve duygusal enerjisi artık çalışmasını verimli hâle getirmeye yetmez.
Asıl soru şu: Çocuğunuz yeterince çalışmıyor mu, yoksa uzun süredir kapasitesinin üzerinde mi çalışıyor?
SORUN
Çok çalışmak her zaman verimli çalışmak değildir
Akademik başarı genellikle çalışma süresiyle ilişkilendirilir. Bu nedenle performans düştüğünde ilk çözüm daha fazla ders çalışmak, yeni bir kursa başlamak veya programı sıkılaştırmak olur.
Ancak zihinsel yorgunluğun biriktiği dönemlerde çalışma süresini artırmak beklenen sonucu vermeyebilir. Öğrenci masada daha uzun süre kalırken dikkatini toplamakta, bilgiyi işlemekte ve öğrendiklerini hatırlamakta zorlanabilir.
Bu tablo zamanla akademik tükenmişliğe dönüşebilir.
Akademik tükenmişlik; uzun süre devam eden okul baskısı, yüksek beklentiler ve dinlenme eksikliği sonucunda öğrencinin derslere karşı zihinsel ve duygusal enerjisinin azalmasıdır. Bu durum tembellik ya da isteksizlik olarak yorumlandığında, öğrencinin üzerindeki baskı daha da artabilir.
Akademik tükenmişliğin 6 işareti
1. Çalışma süresi artarken verimin düşmesi
Öğrenci eskisinden daha uzun süre ders çalışmasına rağmen daha az konu tamamlayabilir. Aynı sayfayı tekrar tekrar okumak, sık sık dalıp gitmek veya basit sorularda hata yapmak zihinsel yorgunluğun göstergeleri olabilir.
Burada önemli olan masada geçirilen süre değil, öğrencinin bu sürede ne kadar odaklanabildiğidir.
2. Daha önce yapabildiği işlere başlamakta zorlanması
Tükenmişlik yaşayan öğrenci ne yapması gerektiğini bilir; ancak ilk adımı atmakta zorlanır. Kitaplarını hazırlamak, ödeve başlamak veya deneme sınavını açmak bile gözünde büyüyebilir.
Bu durum dışarıdan erteleme ya da sorumsuzluk gibi görünebilir. Oysa öğrenci çoğu zaman çalışmak istemediği için değil, başlayacak zihinsel enerjiyi bulamadığı için harekete geçemez.
3. Derslere karşı ilgisizlik ve duygusal uzaklaşma
Önceden önem verdiği sonuçlar artık öğrencide aynı karşılığı oluşturmayabilir. “Ne yaparsam yapayım değişmeyecek”, “Artık umurumda değil” veya “Nasıl olsa yetişmeyecek” gibi cümleler kurabilir.
Bu kayıtsızlık her zaman gerçekten vazgeçtiği anlamına gelmez. Bazen öğrenci, sürekli yaşadığı baskı ve başarısızlık hissinden korunmak için derslerle arasına duygusal mesafe koyar.
4. Unutkanlık ve dikkat dağınıklığının artması
Yoğun stres, öğrenme sürecini doğrudan etkileyebilir. Öğrenci bildiği konuları sınav sırasında hatırlamayabilir, yönergeleri kaçırabilir veya günlük sorumluluklarını unutmaya başlayabilir.
Özellikle uyku düzeni de bozulmuşsa dikkat ve hafıza sorunları daha belirgin hâle gelebilir. Böyle dönemlerde performans düşüşünü yalnızca bilgi eksikliğiyle açıklamak doğru olmayabilir.
5. Hata yapmaya karşı aşırı tepki vermesi
Küçük bir yanlış, düşük bir deneme sonucu veya yetişmeyen bir ödev öğrencide beklenenden güçlü bir tepki yaratabilir. Ağlama, öfke, kendini sert biçimde eleştirme ya da tamamen çalışmayı bırakma görülebilir.
Çünkü tükenmişlik arttıkça öğrencinin günlük akademik sorunlarla başa çıkma kapasitesi azalır. Normal koşullarda telafi edilebilecek bir hata, “Ben başaramıyorum” düşüncesinin kanıtı gibi algılanabilir.
6. Bedensel ve duygusal belirtilerin ortaya çıkması
Sürekli yorgunluk, baş veya karın ağrıları, uyku sorunları, iştah değişiklikleri ve okula gitmek istememe gibi belirtiler akademik baskıya eşlik edebilir. Öğrenci daha huzursuz, içine kapanık veya çabuk öfkelenen biri hâline gelebilir.
Bu belirtiler tek başına akademik tükenmişliği göstermez. Ancak birkaçının birlikte görülmesi ve günlük yaşamı etkilemesi, durumun yakından değerlendirilmesi gerektiğine işaret eder.
“Bazen öğrenci çalışmıyor değildir; çalışmaya devam edebilmek için gereken enerjiyi kaybetmiştir.”
YAKLAŞIM
Daha fazla baskı yerine doğru değerlendirme
Akademik performans düştüğünde yalnızca görünen sonuca odaklanmak kolaydır. Oysa aynı belirti farklı nedenlerden kaynaklanabilir.
Öğrenci;
Gerçekçi olmayan hedefler nedeniyle sürekli yetersizlik hissediyor olabilir.
Kendisine uygun olmayan bir çalışma yöntemi kullanıyor olabilir.
Dikkat, planlama veya zaman yönetimi konusunda desteğe ihtiyaç duyabilir.
İlgi ve yetenekleriyle uyuşmayan bir akademik yönde ilerliyor olabilir.
Dinlenmeye yer bırakmayan yoğun bir programı sürdürmeye çalışıyor olabilir.
Başarısızlık korkusu veya mükemmeliyetçilik nedeniyle harekete geçemiyor olabilir.
Bu nedenle çözüm, her öğrenci için yalnızca çalışma saatlerini artırmak değildir. Önce performans düşüşünün arkasındaki neden anlaşılmalıdır.
EVDE DESTEK
Ebeveynler ne yapabilir?
Sonucu değil süreci konuşun
“Kaç aldın?” sorusunun yanına “Bu hafta seni en çok ne zorladı?” sorusunu ekleyin. Böylece yalnızca performansı değil, performansı etkileyen koşulları da görebilirsiniz.
Programı birlikte gözden geçirin
Okul, kurs, özel ders, ödevler ve sınav hazırlığı arasında gerçek bir dinlenme alanı kalıp kalmadığını kontrol edin. Her boş saati yeni bir görevle doldurmak, uzun vadede verimi artırmayabilir.
Dinlenmeyi ödül olmaktan çıkarın
Dinlenmek, yalnızca bütün işler tamamlandığında hak edilen bir ödül değildir. Öğrenmenin sürdürülebilmesi için gerekli bir ihtiyaçtır. Uyku, hareket, sosyal ilişki ve serbest zaman akademik planın dışında değil, içinde olmalıdır.
Karşılaştırmadan dinleyin
“Kardeşin yapıyor”, “Bizim zamanımızda daha zordu” veya “Arkadaşların yetiştiriyor” gibi karşılaştırmalar öğrencinin anlaşılmadığını hissetmesine neden olabilir. Bunun yerine yaşadığı güçlüğü kendi koşulları içinde değerlendirin.
Küçük ve ulaşılabilir hedefler belirleyin
Tükenmiş hisseden bir öğrenci için büyük programlar daha fazla baskı yaratabilir. Çalışmayı kısa ve somut adımlara ayırmak, yeniden kontrol hissi kazanmasına yardımcı olabilir.
Gerektiğinde uzman desteği alın
Belirtiler uzun süredir devam ediyor, öğrencinin okul yaşamını ve günlük işlevlerini belirgin biçimde etkiliyor ya da yoğun kaygı ve umutsuzluk eşlik ediyorsa profesyonel değerlendirme önemlidir.
DOĞRU YÖN
Verim sorunu her zaman disiplin sorunu değildir
Her öğrencinin dikkat kapasitesi, öğrenme biçimi, motivasyon kaynakları, ilgi alanları ve güçlü yönleri farklıdır. Bu nedenle aynı çalışma programı iki öğrencide aynı sonucu oluşturmaz.
Doğru destek; öğrenciyi daha fazla çalışmaya zorlamadan önce nasıl öğrendiğini, nerede zorlandığını ve hedeflerinin kendisine ne kadar uygun olduğunu anlamakla başlar.
ABA Psikoloji’de öğrencinin bilişsel özellikleri, ilgi alanları, güçlü yönleri ve akademik ihtiyaçları bütüncül olarak değerlendirilir. Elde edilen bilgiler doğrultusunda öğrenciye özel, gerçekçi ve sürdürülebilir bir gelişim yol haritası oluşturulur.
Çocuğunuz çalıştığı hâlde beklediği karşılığı alamıyorsa çözüm yalnızca çalışma süresini artırmak olmayabilir. Önce enerjisini, öğrenme biçimini ve üzerinde taşıdığı baskıyı anlamak gerekir.
Çünkü bazen başarıya giden ilk adım daha fazla çalışmak değil, neden verim alınamadığını doğru belirlemektir.
