Tüm yazılar

Çocuğunuz Gerçekten Kararsız mı, Yanlış Seçim Yapmaktan mı Korkuyor?

09 Eylül 2026
“Ne okumak istediğini hâlâ bilmiyor.” “Bir gün bir bölüm söylüyor, ertesi gün fikrini değiştiriyor.” “Seçenekleri araştırıyor ama bir türlü karar veremiyor.” Üniversite ve meslek seçimi gündeme geldiğinde birçok veli, çocuğunun kararsız olduğunu düşünebilir. Oysa dışarıdan kararsızlık gibi görünen bu durumun arkasında bazen başka bir güçlük vardır: Yanlış seçim yapma korkusu. Bu iki durum birbirine benzese de aynı değildir. Aralarındaki farkı anlamak, öğrenciye nasıl destek olunacağını belirleyebilir. Kararsızlık nasıl görünür? Kararsızlık yaşayan bir öğrenci henüz ilgi alanlarını, güçlü yönlerini veya seçeneklerini yeterince tanımıyor olabilir. Bu öğrenci: - Hangi alanlardan hoşlandığını ifade etmekte zorlanabilir. - Meslekler ve üniversite bölümleri hakkında yeterli bilgiye sahip olmayabilir. - Birbirinden çok farklı seçeneklere aynı anda ilgi duyabilir. - Kendi beklentileriyle çevresinin beklentilerini ayırt edemeyebilir. - Karar vermek için nereden başlayacağını bilemeyebilir. Buradaki temel ihtiyaç çoğunlukla daha fazla baskı değil; kendini tanıma, seçenekleri keşfetme ve yapılandırılmış bir değerlendirme sürecidir. Yanlış seçim yapma korkusu nasıl görünür? Bazı öğrenciler ise aslında seçeneklerini bilir. Ancak verdikleri kararın geri dönülmez olduğunu düşünürler. Bu öğrenci: - Sürekli daha fazla araştırma yapmasına rağmen kararını açıklayamaz. - Seçtiği her bölümün olumsuz taraflarına odaklanır. - “Ya pişman olursam?” sorusunu sık sık tekrarlar. - Başkalarının onayını almadan adım atmakta zorlanır. - Kararını erteledikçe kısa süreli bir rahatlama hisseder. - Bir seçeneği tercih etmenin diğer bütün ihtimallerden vazgeçmek anlamına geldiğini düşünebilir. Bu durumda sorun bilgi eksikliğinden çok, belirsizliğe tahammül etmekte ve kararın sorumluluğunu üstlenmekte zorlanmak olabilir. Ergenlerde yapılan araştırmalar, belirsizliğe tahammülsüzlük ve bilişsel esnekliğin kariyer kaygısıyla ilişkili olabileceğini göstermektedir. Aynı soruya farklı destekler gerekir Kararsız bir öğrenciye yalnızca “Bir karar ver artık” demek, kendisini daha yetersiz hissetmesine neden olabilir. Yanlış seçim yapmaktan korkan bir öğrenciye sürekli yeni bölüm ve meslek seçenekleri sunmak ise belirsizliği azaltmak yerine artırabilir. Bu nedenle önce şu sorunun cevabı aranmalıdır: Öğrencinin karar vermek için bilgiye mi, kendini tanımaya mı, yoksa belirsizlikle başa çıkmaya mı ihtiyacı var? Profesyonel değerlendirme bu ayrımı görünür hale getirmeye yardımcı olabilir. Veliler nasıl destek olabilir? Araştırmalar, öğrencinin özerkliğini destekleyen ebeveyn yaklaşımının kariyer keşfi ve karar verme yeterliği açısından olumlu sonuçlarla ilişkili olduğunu gösteriyor. Buna karşılık aşırı kontrol, öğrencinin kendi kararına güvenmesini zorlaştırabiliyor. Veliler şu adımlarla daha destekleyici bir alan oluşturabilir: Sonucu değil, düşünme sürecini sorun “Karar verdin mi?” yerine: - “Bu bölümde seni en çok ne çekiyor?” - “Hangi çalışma ortamında kendini daha iyi hissedersin?” -- “Bir seçeneği elemenin nedeni ne?” - “Karar vermeni en çok zorlaştıran şey nedir?” gibi sorular yöneltilebilir. Kaygıyı hemen ortadan kaldırmaya çalışmayın “Bunda korkacak ne var?” demek yerine, öğrencinin kaygısının altında ne bulunduğunu anlamaya çalışın. Bazen öğrenci başarısız olmaktan değil, ailesini hayal kırıklığına uğratmaktan korkuyor olabilir. Kendi beklentinizle öğrencinin hedefini ayırın Velinin deneyimi değerlidir; ancak öğrencinin ilgi alanları, yetenekleri, kişilik özellikleri ve yaşam beklentileri farklı olabilir. Amaç öğrenci adına karar vermek değil, kendi kararını daha bilinçli verebilmesini desteklemektir. Kararı tek bir test sonucuna bırakmayın Kariyer testleri önemli bilgiler sağlayabilir; ancak tek başına “seçilmesi gereken mesleği” belirlemez. Sağlıklı bir değerlendirmede test sonuçları; - Öğrencinin ilgi alanları, - Yetenek ve yatkınlıkları, - Kişilik özellikleri, - Akademik durumu, - Hedefleri, - Yaşamdan ve çalışma hayatından beklentileri ile birlikte ele alınmalıdır. Amaç hemen karar vermek değil, doğru soruları bulmaktır Üniversite ve meslek seçimi tek seferde tamamlanan bir işlem değildir. Öğrenci kendisini ve seçeneklerini tanıdıkça kararları da gelişebilir. Bu nedenle profesyonel destek, öğrenciye hazır bir cevap vermekten çok; kararsızlığın kaynağını anlamasına, seçeneklerini gerçekçi biçimde değerlendirmesine ve kendi yol haritasını oluşturmasına yardımcı olmalıdır. ABA Psikoloji’de uygulanan SYYK, kariyer testleri, ilgi ve yetenek değerlendirmeleri ile uzman görüşmeleri, öğrencinin güçlü yönlerini ve karar verme sürecindeki ihtiyaçlarını bütüncül biçimde ele almayı amaçlar. Çocuğunuzun gerçekten kararsız mı olduğunu, yoksa yanlış seçim yapmaktan mı çekindiğini birlikte değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.