“Okul nasıldı?”
“İyiydi.”
“Bugün ne yaptınız?”
“Hiçbir şey.”
Pek çok ebeveynin yakından tanıdığı bu kısa konuşmalar, bazen endişe yaratabilir. Çocuğunuzun okulda neler yaşadığını merak eder, onunla bağ kurmak istersiniz; ancak sorularınızın karşılığında yalnızca tek kelimelik yanıtlar alırsınız. Peki bu sessizlik gerçekten iletişim kurmak istemediği anlamına mı gelir?
Çoğu zaman hayır. Çocukların okuldan söz etmemesi, paylaşacak bir şeyleri olmadığı için değil; nasıl, ne zaman ve nereden başlayacaklarını bilemedikleri için olabilir.
“Okul nasıldı?” neden yeterli olmayabilir?
“Okul nasıldı?” oldukça geniş bir sorudur. Çocuğun bir gün içinde yaşadığı dersleri, arkadaşlık ilişkilerini, öğretmenleriyle iletişimini ve duygularını birkaç kelimeyle özetlemesi beklenir. Özellikle yorgun olduğu bir anda bu soruya verebileceği en kolay yanıt “iyiydi” olur.
Bu noktada daha somut ve açık uçlu sorular işe yarayabilir:
- Bugün seni en çok ne güldürdü?
- Zorlandığın bir an oldu mu?
- Teneffüste kiminle vakit geçirdin?
- Bugünü yeniden yaşayabilseydin neyi değiştirmek isterdin?
- Bugün kendinle gurur duyduğun bir şey oldu mu?
Amaç çocuğu sorgulamak değil, anlatabileceği güvenli bir alan oluşturmaktır. Her sorunun hemen yanıtlanması da gerekmez. Bazen çocuğun, konuşmaya hazır olduğunu hissetmesi için yalnızca yanında olduğunuzu bilmesi yeterlidir.
Doğru zaman, doğru sorudan daha önemli olabilir
Çocuklar okuldan eve geldiklerinde zihinsel ve duygusal olarak yorulmuş olabilirler. Eve girer girmez arka arkaya soru sormak, iyi niyetli olsa bile üzerlerinde baskı yaratabilir.
Bazı çocuklar arabada, bazıları yemek hazırlarken, bazılarıysa yatmadan hemen önce daha rahat konuşur. Göz göze gelmenin zorunlu olmadığı yürüyüş, oyun veya birlikte yapılan günlük işler de paylaşımı kolaylaştırabilir.
Çocuğunuzun doğal olarak konuşmaya başladığı anları fark etmeye çalışın. İletişim için en doğru zaman, sizin en çok merak ettiğiniz an değil; onun kendini en güvende hissettiği an olabilir.
Sessizlik ne zaman dikkate alınmalı?
Her çocuk aynı ölçüde konuşkan değildir. Bazıları yaşadıklarını ayrıntılı biçimde anlatırken bazıları duygularını kendi içinde işlemeyi tercih eder. Bu nedenle tek başına az konuşmak bir sorun göstergesi değildir.
Ancak sessizliğe başka değişiklikler de eşlik ediyorsa tabloyu daha dikkatli değerlendirmek gerekir. Okula gitmek istememe, uyku veya iştah düzeninde belirgin değişiklik, sıklaşan karın ya da baş ağrıları, arkadaşlardan uzaklaşma, ani öfke veya akademik performansta belirgin düşüş göz ardı edilmemelidir.
Böyle durumlarda “Neden anlatmıyorsun?” demek yerine, “Son zamanlarda biraz zorlandığını fark ediyorum. İstersen birlikte konuşabiliriz” yaklaşımı daha güvenli bir başlangıç sağlar.
İletişim, daha çok soru sormak değil daha fazla alan açmaktır
Çocuğunuzun her gününü bütün ayrıntılarıyla anlatması sağlıklı iletişimin tek ölçüsü değildir. Asıl önemli olan, ihtiyaç duyduğunda size gelebileceğini bilmesidir. Bu güven ise tek bir konuşmayla değil; yargılanmadan dinlendiği küçük anların birikmesiyle oluşur.
ABA Psikoloji olarak çocukların ve gençlerin davranışlarını yalnızca görünen yönleriyle değil; duygusal ihtiyaçları, gelişim özellikleri, dikkat süreçleri, aile ve okul ilişkileriyle birlikte ele alıyoruz. Çünkü bazen sessizliğin arkasında yalnızca yorgunluk, bazen anlaşılmama kaygısı, bazen de ifade edilmesi güç bir deneyim bulunabilir.
Çocuğunuzla iletişim kurmakta zorlanıyor veya davranışlarında belirgin bir değişim gözlemliyorsanız profesyonel bir değerlendirme, hem çocuğun ihtiyacını anlamanıza hem de ona nasıl yaklaşabileceğinizi belirlemenize yardımcı olabilir.
Unutmayın: Çocuğunuzun konuşmasını sağlayan şey daha fazla soru değil, cevap verdiğinde gerçekten dinleneceğinden emin olmasıdır.
