Sınav tarihi yaklaşıyor, yapılacaklar artıyor; ancak öğrenci bir türlü masaya oturamıyor. Kitabı açmak yerine telefonuna bakıyor, çalışma planını sürekli erteliyor veya nereden başlayacağını bilemediğini söylüyor.
Bu durum çoğu zaman “tembellik” olarak yorumlanır. Oysa çalışmayı ertelemenin altında kaygı, başarısızlık korkusu veya gerçekçi olmayan hedefler bulunabilir.
Öğrenciyi eleştirmeden önce şu soruyu sormak gerekir: Çalışmak istemiyor mu, yoksa çalışmaya başlamakta mı zorlanıyor?
Kaygı Neden Ertelemeye Yol Açar?
Öğrenci sınava büyük bir anlam yüklediğinde her çalışma oturumu kendi yeterliliğini ölçen bir teste dönüşebilir.
“Yetiştiremeyeceğim”, “Denemede yine düşük alacağım” veya “Ailemi hayal kırıklığına uğratacağım” düşünceleri arttıkça çalışmaya başlamak zorlaşır. Ertelemek kısa süreli bir rahatlama sağlar; fakat yapılacak işler biriktikçe kaygı daha da büyür.
Böylece bir döngü oluşur:
Kaygı → Erteleme → Biriken işler → Suçluluk → Daha fazla kaygı
Bu döngüyü daha fazla baskıyla değil, görevi küçülterek ve belirsizliği azaltarak kırmak gerekir.
İlk Adımı Küçültün
“Bugün beş saat çalışacağım” hedefi, kaygılı bir öğrenci için başlangıcı daha da zorlaştırabilir.
Bunun yerine görev açık ve küçük olmalıdır:
20 dakika boyunca tek bir konuya çalışmak
10 soru çözmek
Bir denemenin yalnızca yanlışlarını incelemek
Eksik konuları tek sayfada listelemek
İlk hedef bütün programı bitirmek değil, harekete geçmektir. Başlangıç kolaylaştığında çalışmaya devam etme ihtimali de artar.
Sonuç Hedefini Süreç Hedefine Çevirin
“1500 puan almalıyım” veya “Bu üniversiteyi kazanmalıyım” gibi hedefler yön gösterir; ancak öğrencinin bugün ne yapacağını söylemez.
Sonuç hedeflerinin yanına kontrol edilebilir süreç hedefleri eklenmelidir:
Haftada iki deneme çözmek
Her denemeden sonra hata analizi yapmak
Telefonu çalışma alanının dışında bırakmak
Belirli bir saatte çalışmaya başlamak
Uyku düzenini korumak
Öğrenci yalnızca sonuca odaklandığında her yanlış tehdit gibi görünebilir. Sürece odaklandığında ise yanlışlar gelişim için bilgiye dönüşür.
Veliler Nasıl Destek Olabilir?
“Bu kadar az çalışmayla nasıl başaracaksın?” gibi cümleler öğrencinin kaygısını ve kaçınma davranışını artırabilir.
Bunun yerine şu sorular daha destekleyicidir:
Başlamanı zorlaştıran şey ne?
Bugün tamamlayabileceğin en küçük adım hangisi?
Plan yaparken benden nasıl bir destek istersin?
Velinin görevi öğrencinin bütün sorumluluğunu üstlenmek değildir. Ama suçlamadan dinlemek, gerçekçi bir düzen kurulmasına yardımcı olmak ve yalnızca sonucu değil gösterilen çabayı da görmek önemlidir.
Ne Zaman Destek Alınmalı?
Sınav öncesinde kaygı yaşamak olağandır. Ancak kaygı uzun süre devam ediyor, giderek artıyor ve öğrencinin günlük yaşamını etkiliyorsa profesyonel destek düşünülebilir.
Sürekli uyku problemi, yoğun fiziksel yakınmalar, okula veya sınava gitmekten kaçınma, sık ağlama ve belirgin umutsuzluk dikkate alınmalıdır.
Sonuç
Sınava hazırlanırken yaşanan her erteleme tembellik değildir. Bazen öğrenci çalışmaktan değil, başarısız olma ihtimaliyle karşılaşmaktan kaçınır.
Çözüm daha fazla baskı kurmak değil; kaygının kaynağını anlamak, hedefi küçültmek ve öğrencinin yeniden harekete geçmesini sağlamaktır.
aba Psikoloji, öğrencilerin sınav kaygısını, erteleme döngüsünü ve performans baskısını sağlıklı biçimde yönetmelerine destek olur. Çünkü sürdürülebilir başarı yalnızca ne kadar çalışıldığıyla değil, öğrencinin bu süreci nasıl yaşadığıyla da ilgilidir.
